20 Temmuz’da Samut Prakan Bölge Mahkemesi, zorunlu askerlik hizmetini reddettiği için yargılanan Tayland’ın ilk kamuya açık vicdani retçisi Netiwit Chotiphatphaisal hakkında kararını açıklayacak. Netiwit, 1954 Askerlik Yasası uyarınca suçlu bulunursa üç yıla kadar hapis cezasıyla karşı karşıya kalacak. Demokrasi ve insan hakları aktivisti, yayıncı ve organizatör olan Netiwit’in aktivizmi lise yıllarında başladı ve on iki yıldır bu tutumunu sürdürerek bu davaya kadar geldi. 18. doğum gününde askeri zorunlu hizmete katılmayacağını ilan etti. Sessizce kaybolmadı ya da muafiyet aramadı. Her yıl yetkililerin karşısına çıkıp aynı şeyi söyledi. 5 Nisan 2024’te Samut Prakan’ın Bang Pu bölgesindeki askerlik merkezine giderek bir ret manifestosu okudu. Tüm Tayland vatandaşlarının hizmet edip etmeme özgürlüğüne eşit şekilde sahip olması gerektiğini, kimsenin zorlanmaması gerektiğini, “çünkü bireylere veya ulusa faydalı olmadığını” söyledi. Ardından kura çekimine girmeyi reddetti. Askerlik Yasası’nın 45. maddesi uyarınca suçlandı.
Dava sırasında Netiwit’in avukatı, Askerlik Yasası’nın anayasaya uygun olup olmadığının Anayasa Mahkemesi’ne gönderilmesini talep etti. Bu, vicdani reddin bu şekilde tartışıldığı ilk örnek oldu. 12 Mayıs 2026’da Anayasa Mahkemesi oybirliğiyle, yasanın özgürlük ve dini inanç korumalarını ihlal etmediğine hükmetti. Ceza davası bu karar üzerine devam etti ve şimdi 20 Temmuz’da sonuçlanacak.
Neden reform gerekli?
Tayland yasaları gönüllü askerliği kabul ediyor ve devlet öncelikle buna dayanıyor. Ancak gönüllüler hiçbir zaman yıllık kotayı doldurmadı. Bu nedenle her Nisan ayında eksik kalan sayı kura ile tamamlanıyor: kırmızı kart iki yıl hizmet, siyah kart muafiyet. Sistem yapısal olarak zorunlu, gönüllü gibi görünse de vicdani retçilere yasal bir yol sunmuyor. Uluslararası Af Örgütü, Tayland İnsan Hakları Avukatları ve War Resisters International gibi kuruluşlar, Tayland’ın bu boşluğu kapatması gerektiğini, düşünce, vicdan ve din özgürlüğünü koruyan Medeni ve Siyasi Haklar Uluslararası Sözleşmesi’nin (ICCPR) 18. maddesiyle uyumlu hale gelmesi gerektiğini vurguluyor.
Neden dava önemli?
Bireysel yargılamanın ötesinde, dava daha geniş hukuki ve siyasi sonuçlar doğurabilir. Tayland’da vicdani ret üzerine açılan ilk ceza davası olarak görülüyor. Birçok ülke vicdani ret hakkını tanıyor ve alternatif sivil hizmet sunuyor; Tayland yasaları ise bunların hiçbirini yapmıyor. İnsan hakları örgütleri bunun Tayland’ı ICCPR standartlarıyla çelişkiye düşürdüğünü savunuyor. Netiwit suçlu bulunursa, üç yıla kadar hapis cezası alabilir. Duruşma, Anayasa Mahkemesi’nin mevcut yasayı onaylamasına rağmen, Tayland mahkemelerinin uluslararası insan hakları ilkeleriyle vicdan özgürlüğünü dikkate alıp almayacağını da test edecek.
20 Temmuz kararı öncesinde çağrımız:
Netiwit Chotiphatphaisal’a yönelik tüm suçlamalar düşürülmelidir.
Vicdani ret hakkı, ICCPR’nin 18. maddesiyle uyumlu şekilde yasal olarak tanınmalıdır.
Sonuç ne olursa olsun, 20 Temmuz’daki karar Tayland’da askerlik reformu, zorunlu hizmet ve vicdan özgürlüğü üzerine gelecekteki tartışmalar için önemli bir referans noktası olacaktır.
İmzacılar:
War Resisters’ International
Connection e.V.
Vicdani Ret İzleme
International Fellowship of Reconciliation – Avusturya Şubesi
New Profile
World without War
Kaynak: Vicdani Ret İzleme
